Zamek

Olsztyn został założony na skolonizowanych przez Krzyżaków ziemiach, którymi władała Kapituła Warmińska. To ona 31 października 1353 roku wydała zasadźcy Janowi z Łajs odpowiedni przywilej lokacyjny. Miasto dostało taką samą nazwę jak wzniesiony wcześniej przez Kapitułe Warmińską zamek: Allenstein, co znaczy "gród nad Łyną" (Alna, Alle - pruska i niemiecka nazwa Łyny, stein - niem. zamek-gród, kamień). Za rządów Jana z Łajs miasto zostało otoczone murami obronnymi z Bramą Górną i Dolną (Górna pozostała do dzisiaj), a w centrum powstał rynek wraz dochodzącą do niego siecią ulic. W 1414 roku miasto ucierpiało od wojsk Jagieły, który potraktował je jako krzyżackie. Podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466) Olsztyn wstąpił do Związku Pruskiego, wypowiadając posłuszeństwo Zakonowi i i uznając zwierzchnictwo króla polskiego nad całymi Prusami. Krzyżacy jednak podstępem zajęli miasto; dopiero na mocy pokój toruńskiego (1466)

Olsztyn wraz z Warmią został wcielony do państwa polskiego. Według traktatowego zapisu "na wieczne czasy"... Kiedy w 1516 roku najsłynniejszy obywatel naszego miasta Mikołaj Kopernik objął funkcję administratora dóbr kapituły i osiadł na olsztyńskim zamku,przyszło mu wkrótce bronić murów miejskich (1521) przed Krzyżakami w nowej wojnie polsko-krzyżackiej.

Od roku 1772 Olsztyn wraz z całą Warmią znalazł się pod zaborem pruskim. Początek wieku XIX w. był bardzo ciężki: w 1803 roku pożar strawił 63 domy, a pruska kampania Napoleona zubożyła miasto. Cesarz bawił w Olsztynie przejazdem w 1807 roku. Kiedy potem pokonany wracał spod Moskwy, olsztynianie (skutkiem chorób i głodu lat wojny było ich tyko 1373) zrewanżowali się Francuzom za wcześniejsze rabunki. Miasto rozwinęło się i unowocześniło w drugiej połowie XIX i początkach XX wieku. Wystarczy przypomnieć znaczące budowle i cywilizacyjne dobrodziejstwa: Szpital NMP (1857), dwa dworce (1872, 1885) i rozszerzaną systematycznie sieć połączeń kolejowych, kąpielisko nad J. Długim (1878), gmach Sądu Okręgowego (1880), gmach Poczty (1887), gazownia miejska (1889), telefony (1892), stacja pomp nad J. Krzywym (1899) , tramwaje (1907, wcześniej niż w Warszawie ), elektryczność (1907), sanatorium przeciwgruźlicze dla kobiet (1907), nowy ratusz (1914), kościoły (NSPJ, św. Józefa, kościół garnizonowy), szkoły i gmachy publiczne. Największy postęp cywilizacyjny dokonał się za rządów dwóch burmistrzów: polskiego - Roberta Zakrzewskiego i niemieckiego - Oskara Beliana. Na przełomie XIX i XX wieku mimo nasilającej się germanizacji Olsztyn stanowił centrum polskiego ruchu narodowego i kulturalnego na Warmii, Mazurach i Powiślu. W 1886 roku rozpoczęto wydawanie "Gazety Olsztyńskiej". Jednak w plebiscycie 1920 roku, który po I wojnie światowej miał zadecydować o przynależności Prus Wschodnich, miejscowa ludność opowiedziała się za Niemcami.

Brama Górna

W 1945 roku Olsztyn znalazł się w granicach państwa polskiego. Z przedwojennej zabudowy zostało zaledwie 40 proc. Miasto liczyło 8 tys. mieszkańców. Przybywali nowi osadnicy - z Kresów i Polski centralnej. Tworzyli wspólnie z autochtonami nową zintegrowaną społeczność. Dziś Olsztyn jest dużym ośrodkiem kulturalnym (Teatr im. S. Jaracza, Olsztyński Teatr Lalek, Olsztyńska Filharmonia im. F. Nowowiejskiego, Muzeum Warmii i Mazur z siedzibą w XIV-wiecznym zamku, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski i kilka prywatnych szkół wyższych), turystycznym i gospodarczym, siedzibą województwa, i przede wszystkim - pięknym 170-tysięcznym miastem z wieloma jeziorami. W 500 rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika - 19 lutego 1973r. - swoje podwoje otworzyło Olsztyńskie Planetarium, które w 1979 roku, po przeprowadzeniu prac remontowych w starej, nieczynnej wieży ciśnień, wzbogaciło się o obserwatorium astronomiczne.

Ratusz

Podstawowe dane astronomiczne dla miasta Olsztyna:
Długość geograficzna: 20 stopni 29' 30'' E
Szerokość geograficzna: 53 stopni 46' 26'' N
Najkrótszy dzień: 7 h 24 min
Najdłuższy dzień: 17 h 07 min