Zjawisko gwiazdy nowej obserwowane w Obserwatorium Astronomicznym w Olsztynie

W Obserwatorium Astronomicznym w Olsztynie udało się ostatnio zaobserwować zjawisko tak zwanej gwiazdy nowej. Rysunek 1 przedstawia zdjęcie nieba z gwiazdozbioru Tarczy Sobieskiego wykonane w Siding Spring Observatory w Australii teleskopem UK Schmidt Telescope (1.2 m) w 1986 roku. Natomiast Rysunek 2 przedstawia zdjęcie tego samego obszaru nieba wykonane 21 listopada 2009 roku w naszym obserwatorium teleskopem Meade 10" ACF i kamerą SBIG ST-8XMEI. Obszar nieba zaznaczony prostokątem na zdjęciu z Siding Spring Observatory różni się wyraźnie od tego samego obszaru zaznaczonego na zdjęciu z olsztyńskiego teleskopu. Na zdjęciach widać, że pojawił się tam nowy obiekt. Jest to właśnie tak zwana gwiazda nowa. Odkryta została przez H. Nishimure z Japonii 8 listopada 2009 roku. Z naszych pomiarów wynika, że 21 listopada V496 Sct, bo tak teraz nazywa się ten obiekt, osiągnął jasność około 7.7 magnitudo. Nie jest on więc widoczny gołym okiem, ale już przez niewielkie teleskopy i lornetki z pewnością można go dostrzec. Rysunki 3 i 4 przedstawiają mapki pomocne w samodzielnym znalezieniu nowej. Szukać należy już godzinę po zachodzie Słońca nisko nad zachodnim horyzontem. Może być to ciekawa obserwacja. Nowa będzie stopniowo zmniejszać swoją jasność. Zjawisko gwiazdy nowej zachodzi stosunkowo często. Obserwuje się przeciętnie 2 - 3 wybuchy w ciągu roku. W całej Galaktyce zachodzi około 200 wybuchów tego typu gwiazd w ciągu roku, lecz większość z nich uchodzi naszej uwadze, gdyż gwiazdy leżą zbyt daleko, poza gęstymi obłokami materii międzygwiazdowej. Całe zjawisko trwać może od kilkudziesięciu dni do kilkunastu lat. Wśród gwiazd nowych odkryto bardzo wiele układów podwójnych. Obecnie uważa się, że wszystkie gwiazdy nowe są składnikami układów podwójnych, a obserwowane wybuchy mają związek z procesami jakie zachodzą przy przepływie materii z jednej gwiazdy na drugą. Materia przepływa z gwiazdy podolbrzyma na powierzchnię białego karła, gdzie po pewnym czasie powstają warunki do przebiegu reakcji jądrowych (podobnie jak we wnętrzu gwiazd) i wydzielenia znacznych ilości energii - wybuch gwiazdy nowej Powoduje to wzrost jasności układu od 7 do nawet 13 magnitudo. Początkowo niewidoczne gwiazdy stają się bardzo jasne (w 1975 roku polscy uczniowie stali się współodkrywcami nowej w Łabędziu widocznej gołym okiem) i wydaje się, że mamy do czynienia z pojawieniem się na niebie zupełnie nowej gwiazdy. Stąd termin "gwiazdy nowe".

Zdjęcia przedstawiają:
Księżyc 1 dzień po nowiu, Merkurego - jasny punkt poniżej tarczy Księżyca i gwiazdy gromady Plejady - w górę i na lewo od tarczy Księżyca. Zdjęcia wykonano aparatem Sony DSC - H5 26 kwietnia 2009 z tarasu Obserwatorium Astronomicznego w Olsztynie między godz. 21:15 a 21.40

Zdjęcie przedstawia obraz Słońca uzyskany za pomocą teleskopu słonecznego Coronado SolarMax 60 oraz kamery Meade DSI Pro II. Teleskop ten wycina z docierającego do Ziemi światła słonecznego wąski kawałek czerwonego światła (tak zwaną linię H-Alfa świecących atomów wodoru) dzięki czemu widoczne są szczegóły nie do zaobserwowania przy naświetlaniu zdjęć w pełnym świetle Słonecznym. Prezentowane zdjęcie powstało poprzez złożenie kilku fotografii w celu uwidocznienia zjawisk powstających na brzegu tarczy Słonecznej. U dołu zdjęcia wyraŸnie widać duży wyrzut materii słonecznej, tak zwaną protuberancje, wznoszącą się na prawie 60 000 km nad powierzchnię Słońca i rozległą na ponad 200 000 km. Dla porównania na zdjęciu w formie niebieskiej kropki zaznaczono wielkość Ziemi. Gdzieniegdzie na Słońcu widoczne są również ciemne włókniste struktury (oznaczone literami A i B). To również są protuberancje ale widoczne na tle tarczy Słońca. Dostrzec można również dwa inne przejawy aktywności słonecznej: plamy słoneczne i granulację. Plamy słoneczne (oznaczone literami C i D) to chłodniejsze o około 1500 K niż otoczenie miejsca w atmosferze Słońca. Natomiast granulacja, jawiąca się jako ,,ziarnistość'' powierzchni Słońca, to przejaw konwekcyjnego wynoszenia energii powstającej wewnątrz naszej gwiazdy na jej powierzchnię.